غدیر و هویت جامعه اسلامی

غدیر در روایات

دلایل شیعه برای معنی سرپرستی و تصرف در دین

  1. دلائل فنی که از خود خطبه غدیر به دست می آید.
  2. دلائل گرامری که در زبان شناسی زبان عرب آمده است.

دلائل فنی

قرینه و شاهد اول:
         اولین قرینه بر این که مراد و متصور از کلمه مولی در حدیث شریف غدیر، اولی به تصرف و سرپرست است، آن است که اگر مقصود از «مولی» مراتب دوستی علی(علیه السلام) بوددیگر لازم نبود که این مسأله در چنین هوای گرم وسوزان مطرح گردد!مگرقرآن افرادجامعه باایمان رابرادریکدیگرنخوانده بود،چنانکه میفرماید:إنَّما المؤمنون إخوة مؤمنین و افراد با ایمان برادر یکدیگرند.
       مگر قرآن در آیات مختلف افراد با ایمان را دوست یکدیگر معرفی نکرده است؟ و علی(علیه السلام) نیز عضو همان جامعه باایمان بوددیگرچه نیازی داشت که مستقلادرباره دوستی ومودت علی(علیه السلام) داد سخن دهد؟ معلوم می شوداین اجتماع عظیم برای کار معمولی نبوده است بلکه مسأله ای بوده است که سرنوشت آینده اسلام و امت به آن بستگی داردوآن جزمسأله امامت وانتخاب رهبر معصوم از جانب خداوند چیز دیگری نمی تواند باشد.
قرینه و شاهد دوم:
         دومین قرینه ای که دلالت دارد بر اینکه مراد از کلمه (مولی) اولی به تصرف و سرپرست است, آیه شریفه: «الیوم اکملت لکم دینکم واتممت علیکم نعمتی ورضیت لکم الاسلام دیناً» پس ازنزول آیه پیامبر بسیار خوشحال گردید، و شادمان شد. و دست علی «علیه السلام» را بالا گرفت و گفت:
(سلموا عَلی عَلِی بامرة المؤمنین) به علی به عنوان ولی امر مؤمنین سلام کنید، (السلام علیک یا امیر المؤمنین)
اگر مولی و ولی به معنای اولی به تصرف بودن نبود، معنا نداشت که رسول اکرم(ص) پس از نزول آیه بفرماید: الله اکبر عَلی اکمال الدین و اتمام النعمة و رضاالرب برسالتی و الولایة لعلی بن ابی طالب بعدی.
(خدای بزرگ که دین راکامل ونعمت راتمام نمود،راضی شدبه رسالت وپیامبری من و ولایت برای علی پس ازمن).
بنابر این به طور قطع و یقین باید بگوئیم که کلمه (مولی) به معنای سرپرست و اولی به تصرف است.
شاهد و قرینه سوم:
         بنابر نقل متواتر، پیامبر (ص) قبل از اعلام رسمی ولایت امیر المؤمنین «علیه السلام»  از مردم سئوال کرد «الست اولی بکم من انفسکم» اینکه چراپیامبرسئوال کرد،در حقیقت این سؤال ترجمه آیه شریفه 6 سوره احزاب است که می فرماید:  « النبی اولی بالمؤمنین من انفسهم »  کلمه اولی درآیه شریفه به معنای اولی به تصرف است، پیامبربااستناد به این آیه قرآن بودکه ازمؤمنان می پرسد: آیا من سزاوارتر و اولی به تصرف به جانهای شما، نسبت به خودتان نیستم؟ مؤمنان پاسخ مثبت به او می دهند.
شاهد و قرینهچهارم:
         بهترین قرینه و شاهد برای تفسیر معنای (مولی) گفتار و سخن کسانی است که در روز غدیر حضور داشته اندو به حضرت تبریک و تهنیت گفته اند. از جمله خلیفه دوم گفت: بخٍّ بخٍّ لک یا علی بن ابی طالب اصبحت مولای و مولی کل مؤمن و مؤمنة. (تبریک بر تو ای علی فرزند ابیطالب بدرستیکه مولای و رهبر من وهر مرد مومن و زن مومنه ای شدی).

دلائل گرامری

معانی واژه«مولی»:

         واژه «مولی»در لغت عرب در معانی متعددی به کار رفته است تا آنجا که علامه امینی(ره) در کتاب ارزشمند الغدیر، 27 معنا برای آن ذکر نموده است که عبارتند از:
1 – الرب «پروردگار» 2 – العم «عمو» 3 – ابن العم «پسر عمو» 4 – الابن «پسر» 5 – ابن الاخت «پسر خواهر» 6 – المعتِق«آزاد کننده»7 – المعتَق«آزاد شده» 8 – العبد «برده» 9 – المالک 10 – التابع «پیرو» 11 – المنعَم علیه «مورداحسان قرارگرفته»12– الشریک13– الحلیف«هم پیمان»14– الصاحب«همراه-رفیق»15 – الجار «همسایه» 16 – النزیل «کسی که بر او وارد می شود و نزد او منزل می کنند[5]» 17 – الصهر«داماد» 18 – القریب «نزدیک» 19– المنعِم«نعمت بخش»20– العقید«هم عهد»21 – الولی 22 – الاولی بالشیء 23 – السید غیر المالک و المعتِق 24 – المحب «دوستدار» 25 – الناصر «یاور» 26 - المتصرف فی الامر 27 – المتولی فی الامر.
حتماً این را می دانید که نزد اهل لغت و علوم دینی شرط است که لفظ مشترک المعانی در هیچ یک از معانی خود آورده نمی شود، مگر آنکه قرینه ای دالّ بر معنی خاصّ مورد نظر متکلّم در آن رعایت شود.

         اختلاف بین شیعه و سنی در تمام معانی مولی نیست بلکه فقط در سه معنی است:1-دوست.2-یاری دهنده. 3-اولویت داشتن.

   اگر طبق گفته اهل سنت منظور از مولاه در خطبه غدیر دوست داشتن باشد جمله ایراد پیدا می کند.     

       حضرت آیت الله العظمی اراکی (ره) می فرمایند: به طور قطع و یقین مولائی که حضرت رسول الله الاعظم       فرمودند به معنای سرپرستی و ولایت است و اگر به معنای دوستی باشد جمله غلط است "یعنی کسی که من     دوست او هستم این علی هم باید دوست او باشد" این جمله تکلیف است برای علی (علیه السلام) نه برای مردم و اگر رسول الله (صلی الله علیه و آله) می خواستند تکلیف مردم را روشن کنند باید می فرمودند"من کان مولای فلیکن مولا علی"یعنی کسی که دوست من است باید دوست علی باشد.

        با توجه به آیه 6 سوره احزاب به این نتیجه می رسیم که منظور اولی به تصرف در امور دین و دنیا بیان شده.

        اولا عظمت و اهمیت مطلب  دلیل این ادعا است که خداوند تعالی با تاکید و تهدید میفرماید اگر این امر را بمردم ابلاغ نکنی درواقع هیچگونه تبلیغی از نظررسالت نکرده ای و این خطاب مؤکد میرساند که مضمون آیه درباره جعل حکمی از احکام شرعیه نبوده بلکه امری است که تالی تلو مقام رسالت است، در اینصورت باید مولی بمعنی ولایت و صاحب اختیار باشد تا همه مسلمین از آن آگاه گردند و بدانند که چه کسی پس از پیغمبر صلی الله علیه و آله مسند او را اشغال خواهد کرد مخصوصا که این آیه درغدیرخم نزدیکی جحفه نازل شده است تاپیغمبر پیش از اینکه حجاج متفرق شوند آنرا بهمه آنان ابلاغ کند زیرا پس از رسیدن به جحفه مسلمین از راههای مختلف بوطن خود رهسپار میشدند و دیگر اجتماع همه آنان در یک محل امکان پذیر نمیشدو البته این فرمان ازچند روز پیش به پیغمبر صلی الله علیه و آله وحی شده بود ولی زمان دقیق ابلاغ آن تعیین نگردیده بودوچون آنحضرت مخالفت گروهی ازمسلمین رابا علی علیه السلام بعلت کشته شدن اقوام آنها در جنگها بدست وی میدانست لذا ازابلاغ جانشینی او بیم داشت که مردم زیر بار چنین فرمانی نروند بدینجهت خداوند تعالی او را در غدیر خم مامور بتوقف و ابلاغ جانشینی علی علیه السلام نمود و برای اطمینان خاطر مبارک پیغمبر صلی الله علیه و آله اضافه فرمود که مترس خدا ترا از شر مردم نگه می دارد. 
ثانیا رسول خدا صلی الله علیه و آله پیش از اینکه بگوید: 
من کنت مولاه فرمود: الست اولی بالمؤمنین من انفسهم؟یا الست اولی بکم من انفسکم؟ 
         آیا من به شما از خود شما اولی بتصرف نیستم؟همه گفتندبلی آنگاه فرمود:من کنت مولاه فهذا علی مولاه قرینه ای که بکلمه مولی معنی اولی بتصرف وصاحب اختیارمیدهداز جمله اول کاملا روشن است و سیاق کلام میرساند که مقصود از مولی همان اولویت است که پیغمبر نسبت بمسلمین داشته و چنین اولویتی را بعدا علی علیه السلام خواهد داشت. 
         ثالثا رسول اکرم صلی الله علیه  و آله پس از ابلاغ دستور الهی در مورد  جانشینی علی علیه السلام چنانکه در صفحات پیشین اشاره گردید به مسلمین فرمود: سلموا علیه بامره المؤمنین. یعنی بعلی علیه السلام بعنوان امارت مؤمنین سلام کنید و چنانچه مقصود ازمولی دوست وناصربود میفرمود بعنوان دوستی سلام کنید و سخن عمر نیز که بعلی علیه السلام گفت مولای من و مولای هر مرد مؤمن و زن مؤمنه شدی ولایت و امارت آنحضرت را میرساند. 
         رابعا علاوه بر کتب شیعه در اغلب کتب معتبر و مشهور تسنن نیز نوشته شده است که پس از ابلاغ فرمان الهی و دعای پیغمبر صلی الله علیه و آله که عرض کرد .
         اللهم و ال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله 
         خداوند این آیه را نازل فرمود: الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا. 
         یعنی امروز دین شما را کامل کردم  و نعمت خود را بر شما اتمام نمودم و پسندیدم که دین شما اسلام باشد.  و مسلم است که موجب اکمال دین و اتمام نعمت ولایت و امامت علی علیه السلام است چنانکه پیغمبر فرمود: 
         الله اکبر!علی اکمال الدین و اتمام النعمه و رضی الرب برسالتی و ولایه علی بن ابیطالب بعدی. 
         (الله اکبر بر کامل شدن دین و اتمام نعمت و رضای پروردگار برسالت من و ولایت علی پس از من.) 
         خامسا پیش از آیه مزبور که مربوط با کمال دین و اتمام نعمت است خداوند فرماید: 
         الیوم یئس الذین کفروا من دینکم فلا تخشوهم و اخشون. 
         یعنی کفار و مشرکین که همیشه در انتظار از بین رفتن دین شما بودند امروز نا امید شدند پس، از آنها نترسید و از من بترسیدزیراآنان چنین می پنداشتند که چون پیغمبر اولاد ذکور ندارد که بجایش نشیند لذا پس از رحلت او دینش نیز از میان خواهدرفت و کسی که بتواند پس از او این دین را رهبری کند وجود نخواهد داشت ولی در آنروز که علی علیه السلام به فرمان خدای تعالی از جانب رسول خدا  به جانشینی وی منصوب گردید این خیال و پندار مشرکین باطل و تباه گردید و دانستند که این دین دائمی و همیشگی است و این آیه و دنباله آن که مربوط با کمال دین و اتمام نعمت است آیه سوم سوره مائده بوده و با آیه تبلیغ  (یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک. . .) که آیه 67 همان سوره است به نحوی با هم ارتباط دارند و از اینجا نتیجه می گیریم که مقصود از مولی در کلام پیغمبر صلی الله علیه و آله  ولایت و جانشینی علی علیه السلام بود نه  به معنی محب و ناصر. 
         سادسا از تمام معانی مختلفه که برای کلمه مولی دلالت دارند فقط (اولی بتصرف) معنی حقیقی آنست و معانی دیگر از فروع این معنی بوده ومجاز می باشندکه نیازمندبه اضافه قیددیگرو محتاج بقرینه اند و از نظر علم اصول حقیقت مقدم بر مجاز می باشد بنا بر این کلمه مولا در این حدیث بمعنی صاحب اختیار و اولی بتصرف است.

         در کتاب (لماذا اخبرنا مذهب الشیعه الامامیه) 85 نفر از دانشمندان اهل سنت نام برده شده که پس از مطالعه احادیث شیعه پی به حقانیت آن برده و شیعه شده اند که از جمله آنها دانشمندان زیر می باشد.

توصیه شده برای شما

دیدگاه خود را بنویسید